गोरो बनाउने क्रीमको विवाद : Ujooba र Goree माथि उठेका प्रश्न, तथ्य के भन्छ?

उत्पादक भन्छन् ‘सुरक्षित’, प्रयोगकर्ता बाँड्छन् अनुभव, चिकित्सक दिन्छन् चेतावनी—तर अन्तिम जवाफ विज्ञापनले होइन, परीक्षणले दिन्छ

विशेष लेख | द कालीगण्डकी

नेपालसहित दक्षिण एसिया र खाडी मुलुकमा छाला गोरो तथा चम्किलो बनाउने दाबी गरिएका beauty creams को ठूलो बजार छ। पछिल्लो समय सामाजिक सञ्जालमा Ujooba र Goree जस्ता उत्पादनलाई लिएर उत्पादक, विक्रेता, चिकित्सक र प्रयोगकर्ताबीच चर्को बहस देखिन्छ।

कसैले वर्षौंदेखि प्रयोग गर्दा कुनै समस्या नभएको बताउँछन्। विक्रेताहरू उत्पादन सुरक्षित भएको दाबी गर्छन्। अर्कोतर्फ चिकित्सकहरू केही whitening creams मा mercury अर्थात् पारोजस्ता हानिकारक पदार्थ हुन सक्ने भन्दै सावधान गराउँछन्।

तर यहाँ एउटा कुरा स्पष्ट हुनुपर्छ—Ujooba र Goree फरक कम्पनीका फरक उत्पादन हुन् र दुवैमाथि उपलब्ध प्रमाण पनि समान छैन।

Goree माथि किन गम्भीर प्रश्न?

Goree सम्बन्धी विवाद केवल सामाजिक सञ्जालको आरोपमा सीमित छैन।

सन् २०२६ मा कतारमा Goree Beauty Cream र Goree Whitening Face Wash सहित केही beauty products अत्यधिक mercury रहेको कारण देखाउँदै recall गरिएको थियो।

भारतको Maharashtra Food and Drug Administration को सार्वजनिक विवरणमा पनि परीक्षण गरिएका Goree Beauty Cream, Goree Whitening Soap र Goree Beauty Cream with Lycopene का केही नमुना mercury सम्बन्धी मापदण्डमा असफल भएको उल्लेख छ।

यसअघि Hong Kong का स्वास्थ्य अधिकारीहरूले पनि Goree का निश्चित whitening creams परीक्षण गर्दा excessive mercury भेटिएको भन्दै सार्वजनिक चेतावनी जारी गरेका थिए।

यसको अर्थ संसारभर बिक्री हुने हरेक Goree को डब्बामा उस्तै मात्रा वा mercury नै हुन्छ भन्ने होइन। तर विभिन्न देशका निश्चित नमुनामा नियामक निकायले mercury भेटेको तथ्यलाई सामान्य हल्ला भनेर पन्छाउन पनि मिल्दैन।

Ujooba को अवस्था भने फरक छ

Ujooba UAE को छुट्टै skincare brand हो। यसको उत्पादकसँग सम्बन्धित कम्पनी Care My Skin Cosmetics LLC, Ajman हो।

Ujooba ले आफ्ना formula Dubai Municipality मा registered भएको तथा उत्पादनमा mercury, hydroquinone र steroids नरहेको दाबी गर्छ।

यो Goree सम्बन्धमा देखिएको regulatory evidence भन्दा फरक अवस्था हो। हामीले हेरेका सार्वजनिक स्रोतमा Goree का हकमा जस्तो Ujooba विरुद्ध mercury सम्बन्धी सरकारी recall वा त्यस्तै regulatory finding भेटिएन।

तर यहाँ पनि एउटा सावधानी आवश्यक छ।

“हाम्रो उत्पादनमा mercury छैन” भन्ने कुरा कम्पनीको दाबी हो। त्यसलाई स्वतन्त्र प्रयोगशालाको परीक्षण नतिजासरह प्रस्तुत गर्नु उचित हुँदैन।

यसैले प्रमाण नहुँदा Ujooba लाई Goree कै आरोपमा राख्नु जति गलत हुन्छ, कम्पनीको दाबीका आधारमा ‘शतप्रतिशत सुरक्षित’ घोषणा गर्नु पनि त्यति नै हतारो हुन्छ।

Mercury किन चिन्ताको विषय?

विश्व स्वास्थ्य संगठन (WHO) का अनुसार mercury भएका skin-lightening products स्वास्थ्यका लागि हानिकारक हुन्छन्। लामो exposure ले विशेषगरी मिर्गौला र स्नायु प्रणालीमा क्षति पुर्‍याउन सक्छ।

चिन्ताको अर्को कारण—mercury भएको उत्पादन प्रयोग गर्दा समस्या तत्कालै देखिनुपर्छ भन्ने छैन।

त्यसैले “मैले त वर्षौंदेखि लगाएको छु, केही भएको छैन” भन्ने व्यक्तिगत अनुभव महत्त्वपूर्ण भए पनि त्यो कुनै उत्पादन सुरक्षित भएको वैज्ञानिक प्रमाण हुँदैन।

त्यसैगरी एक व्यक्तिलाई स्वास्थ्य समस्या भयो भन्दैमा परीक्षणबिना त्यसको कारण त्यही क्रीम हो भनेर निष्कर्ष निकाल्न पनि मिल्दैन।

आखिर कसलाई पत्याउने?

यही प्रश्न यो विवादको केन्द्रमा छ।

उत्पादकले आफ्नो उत्पादन सुरक्षित भन्छ। विक्रेताको व्यापारिक स्वार्थ हुन्छ। प्रयोगकर्तासँग आफ्नै अनुभव हुन्छ। चिकित्सकले सम्भावित स्वास्थ्य जोखिम देखाउँछन्।

तर यी सबैभन्दा बलियो प्रमाण हो—स्वतन्त्र प्रयोगशाला परीक्षण र नियामक निकायको निष्कर्ष।

त्यसैले नेपालमा Ujooba, Goree वा अन्य whitening creams ठूलो मात्रामा बिक्री भइरहेका छन् भने बहस समाधान गर्ने सबैभन्दा सरल उपाय बजारबाट random sample उठाएर परीक्षण गर्नु हो।

कुन brand को कुन batch परीक्षण गरियो, mercury वा अन्य नियन्त्रित पदार्थ कति भेटियो, मापदण्ड पूरा भयो कि भएन—नतिजा सार्वजनिक गरिनुपर्छ।

त्यसपछि Facebook र TikTok को आरोप–प्रत्यारोपभन्दा तथ्य आफैं बोल्छ।

क्रीमभन्दा ठूलो प्रश्न

यो विवादको अर्को पाटो पनि छ—हामीलाई गोरो किन हुनुपरेको छ?

दक्षिण एसियाली समाजमा गोरो वर्णलाई सुन्दरता, सफलता र सामाजिक प्रतिष्ठासँग जोड्ने पुरानो मानसिकता छ। cosmetic उद्योगले यही चाहना र असुरक्षालाई बजारमा बदलिरहेको छ।

‘सात दिनमै गोरो’, ‘permanent whitening’ वा ‘zero side effects’ जस्ता दाबी आकर्षक सुनिन्छन्। तर असाधारण दाबीलाई असाधारण प्रमाण चाहिन्छ।

स्वस्थ छाला र गोरो छाला एउटै कुरा होइन।

Ujooba होस्, Goree होस् वा अर्को कुनै ब्रान्ड—उपभोक्ताले नाम र विज्ञापनभन्दा ingredient, उत्पादनको स्रोत, batch number, regulatory status र परीक्षणको प्रमाण हेर्नुपर्छ।

Goree का निश्चित उत्पादनमाथि विभिन्न देशमा mercury सम्बन्धी नियामकीय निष्कर्ष आएका छन्। Ujooba ले भने mercury, hydroquinone र steroids नभएको दाबी गरेको छ र अहिले उपलब्ध सार्वजनिक प्रमाणमा Goree कै प्रकृतिको regulatory finding देखिँदैन।

त्यसैले दुवैलाई एउटै आरोप लगाउनु तथ्यसम्मत हुँदैन।

तर अन्तिम सिद्धान्त दुवैका लागि एउटै हो—

सौन्दर्यको बजारमा दाबी धेरै हुन्छन्। स्वास्थ्यको सवालमा विश्वासभन्दा प्रमाण बलियो हुनुपर्छ।

नोट : यस लेखले कुनै ब्रान्डका संसारभर उपलब्ध सबै batch सुरक्षित वा असुरक्षित भएको निष्कर्ष दिएको छैन। उल्लेखित regulatory findings परीक्षण गरिएका निश्चित उत्पादन/नमुनासँग सम्बन्धित छन्।